Thursday, January 23, 2014

ျငိမ္းခ်မ္းေရး စစ္တမ္း တတိယအပိုင္း (စာခ်ဳပ္၏ အႏွစ္သာရ)

(ေရႊဟသၤာသတင္းဌာန) (ေအာင္ထူးေရွ႕ေန)

ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စစ္တမ္း (၃)။
                                                              တတိယပိုင္း
                            ျငိမ္းခ်မ္းေရး  စာခ်ဳပ္ကအာမခံရမည့္ ဥပေဒစိုးမိုးေရး အေျခခံ။

စာခ်ဳပ္၏ ေရးသား ဟန္မွာ အသြင္ သ႑ာန္ အရ ဥပေဒသ ဘြယ္ျဖစ္ရမည္ သာမက အနွစ္သာရအရ အစမွ အဆံုး ဥပေဒ စိုးမိုးေရးကို အားျဖစ္ ေစရပါမည္။ ႏိုင္ငံ တကာစံထား ခ်က္မ်ား အေျခခံ တြင္ဥပေဒ အေထာက္ အကူ ျပဳကြန္ ရက္မွ လက္ခံထား ေသာ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ဆိုင္ရာ အေျခခံ အက် ဆံုးမူ(၁၀) ခ်က္ အနက္ နံပါတ္ (၅) အခ်က္မွာ ဥပေဒကို အတည္ျပဳ သည့္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ား[1]၊ တိုင္းျပည္ အေဆာက္ အအံုမ်ား[2] တို႔သည္ ဘက္လိုက္ ျခင္း မရွိ၊ အဂတိ တရား မလိုက္စား၊ ေက်ာသား ရင္သား မခြဲျခားဘဲ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္ျခင္းႏွင့္ ကာ ကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း။ျဖစ္သည္။


 အစိုးရ စာခ်ဳပ္ အခန္း(၂) အပုဒ္ (၂)(ဂ) တြင္ ေဖၚျပထားသည့္အပစ္ရပ္ နယ္ေျမ အတြင္း တရား ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အတြက္ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ ရဲတပ္ဖြဲ႔က တာ၀န္ ယူ ေဆာင္ရြက္ ရန္ဟူေသာ အခ်က္မွာ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ႏွင့္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ဆက္စပ္ထား သည္။ ရဲတပ္ဖြဲ႔သည္ အေျခခံ အားျဖင့္ အေရးႀကီး ေသာ္လည္း ယင္းမွာ ဥ ပေဒကို အတည္ျပဳ သည့္ အဖြဲ႔အစည္း မ်ား၏ အစိတ္ အပိုင္း အေနျဖင့္ သာ ပါ၀င္သျဖင့္ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး တခု လံုးအား ရဲတပ္ဖြဲ႔ တခုတည္း ၏ လက္၀ယ္ တြင္ သာ စာခ်ဳပ္ အရ အပ္နွံထား သည့္ သေဘာ မျဖစ္သင့္။ လက္ရွိျမန္ မာႏိုင္ငံ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ၏ ပကတိ အေန အထားကို ၾကည့္လွ်င္ ပို၍ပင္ မသင့္ေတာ္။
တရားဥပေဒစိုးမိုးေရးကိုအေထာက္အကူျပဳရန္အတြက္ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲတပ္ဖြဲ႔ကိုထိထိေရာက္ေရာက္တာ၀န္ယူေစလိုလွ်င္ ေအာက္ပါအခ်က္ (၈) ခ်က္ ကို ေဖၚေဆာင္ ရန္ လိုပါမည္။

(၁) လူထုနွင့္ ေန ့စဥ္ထိေတြ ့ဆက္ဆံ ေနရေသာ ရဲတပ္ဖြဲ ့သည္လူ ့အခြင့္ အေရး ကိုတန္ဘိုး ထား ရံုသာ မက လက္ ေတြ ့လိုက္နာ က်င့္သံုး ရန္လိုသည္။ အထူး သျဖင့္ ျမန္မာနိုင္ငံ ကဲ့သို ့လူ ့အခြင့္ အေရး ခ်ိဳးေဖါက္ ရာတြင္နံမည္ဆိုး ျဖင့္ ဆယ္စု နွစ္မ်ား စြာ တေလွ်ာက္ လံုးေက်ာ္ၾကား ေနေသာ နိုင္ငံ အတြက္အထူး အေရး ၾကီး သည္။ ရဲတပ္ဖြဲ ့သည္ နိုင္ငံ တကာလူ ့ အခြင့္ အေရးစံခ်ိန္ စံညႊန္းမ်ား နွင့္ အညီ ဥပေဒကို အတည္ျပဳ ရမည္။[3]

 (၂)၂၀၀၈ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒ ၏ ပုဒ္မ ၃၃၈နုိင္ငံေတာ္ အတြင္းရွိ လက္နက္ ကိုင္အဖြဲ႔ အစည္း အားလံုး သည္ တပ္မ ေတာ္၏ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္ တြင္ ရွိရမည္။ဟူေသာ ျပဌာန္းခ်က္ ကိုျဖဳတ္ရ ပါမည္။  အဘယ္ ေၾကာင့္ဆို ေသာ္ အဆိုပါ ျပဌာန္း ခ်က္ အရ ရဲတပ္ဖြဲ႔ သည္ တပ္မေတာ္ ၏ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္တြင္ ရွိေသာ ေၾကာင့္ျဖစ္ သည္။

စစ္တပ္က ရြာတြင္း ၀င္၍ ပစ္ခတ္ သျဖင့္ ေက်ာင္းသူ ကေလး တဦး ေသဆံုးခဲ့ သည့္ အမႈတြင္ ျပစ္မႈက်ဴး လြန္သည့္ စစ္ေၾကာင္း မွ တပ္မေတာ္ အရာရွိ မ်ားကို ဖမ္းဆီး အေရးယူ ျခင္း မျပဳခဲ့။ ေျပာင္းျပန္ ပင္ စစ္တပ္၏ တိုင္တန္း ခ်က္ကို လက္ခံ၍ အဆိုပါ ကြယ္လြန္ သူေက်ာင္း သူကေလး ၏ ဖခင္အား တရားစြဲ ဆိုခဲ့ သည္။ [4]ဤ သည္မွာ ရဲတပ္ဖြဲ ့ သည္ တပ္မေတာ္ ၏ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္ တြင္ ရွိျခင္း ျဖင့္ဆိုး က်ိဳး ကိုတိုင္းရင္း သားျပည္သူ မ်ားခံစား ရသည့္ သာဓက တခုမွ် သာျဖစ္သည္။

ျမန္မာ့ တပ္မေတာ္ စစ္ေခါင္း ေဆာင္မ်ား အား ျမန္မာ ႏိုင္ငံရဲ တပ္ဖြဲ႔က အေရးမယူ ႏိုင္သမွ် ကာလ ပတ္လံုး နယ္ေျမရွိ ေသာ တိုင္းရင္း သား ေခါင္းေဆာင္ မ်ား သည္ လည္း အဆိုပါ ရဲတပ္ဖြဲ႔၏ အေရး ယူမႈကို ခံမည္ မဟုတ္။ ကိုယ့္နယ္ ေျမ တြင္ကိုယ့္တပ္ ႏွင့္ေနၾက မည္။ အစိုးရ အဆိုျပဳ စာခ်ဳပ္ပါ ျပဌာန္းခ်က္ သည္ စစ္မွန္သည့္ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အ တြက္ အလုပ္ျဖစ္ ဘြယ္မ ရွိ။ ျပစ္မႈ ဆိုင္ရာ တရားစီရင္ မႈစနစ္ တခုလံုး အားျပင္သည့္ အေျခခံ တြင္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ၏ ဖြဲ႔စည္း တည္ရွိမႈ ကို ပါအေျခ အျမစ္မွ ေန၍ ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲမွ သာလွ်င္ ထိေရာက္ မႈရွိႏိုင္သည္။

ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္ စုဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒသစ္ တြင္ ေအာက္ပါ ျပဌာန္း ခ်က္မ်ိဳး ကို ထည့္သြင္း ၿပီးမွသာ ရဲ တပ္ဖြဲ႔သည္ လမ္းေၾကာင္း မွန္ေပၚ ေရာက္ လာ ႏိုင္ဘြယ္ရွိသည္။

 “ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္စု ႏိုင္ငံ အတြင္းရွိ လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႔အစည္း အားလံုး သည္ အရပ္ဘက္  အုပ္ ခ်ဳပ္ ေရး [5]ေအာက္ တြင္ရွိေစရ မည္။ ျပည္ေထာင္စု တပ္ မေတာ္ ကာကြယ္ေရး ဦးစီးခ်ဳပ္သည္ ေရြးခ်ယ္ တင္ေျမႇာက္ျခင္း ခံရေသာ အရပ္သား ကာကြယ္ ေရး ၀န္ႀကီး ၏ ႀကီးၾကပ္မႈ ေအာက္တြင္ တာ၀န္ ထမ္းေ ဆာင္ရ မည္။ ရဲတပ္ဖြဲ႔၊ ေထာက္လွန္းေရး တပ္ဖြဲ႔မ်ား၊ လူ၀င္မႈ ႀကီးၾကပ္ေရး ႏွင့္ လံုျခံဳမႈ ထိန္းသိမ္းေရး အဖြဲ႔မ်ား သည္ အရပ္သား ျပည္ထဲေရး ၀န္ႀကီး၏ ကြပ္ ကဲမႈ ေအာက္တြင္ တာ၀န္ ထမ္းေဆာင္ ရမည္။ ရဲတပ္ ဖြဲ႔ သည္ ဘက္လိုက္ ျခင္း အလွ်ဥ္း မရွိေစရ။[6]

(၃) ကာခ်ဳပ္ ကို အေရး ယူနုိင္သည့္ မည္သည့္ တရား စီရင္ေရး ယႏၱယားမွ် မရွိ။[7]၄င္းသည္ ဥပေဒ၏ အထက္တြင္ ေရာက္ေန သည္။ စစ္မႈ ထမ္းဆိုင္ ရာ ျပစ္ မႈက်ဴး လြန္မႈမ်ား အား အေရးယူ ႏိုင္ရန္ စစ္ခံုရံုး မ်ား[8]ကိုတပ္တြင္း၌ ဖြဲ႔ စည္း စီရင္ၾက ေလ့ ရွိေသာ္လည္း အရပ္ဘက္ဆိုင္ရာ တရားစီရင္ ေရး၏ ႀကီးၾကပ္မႈ မွ လံုး၀ကင္း လြတ္သည့္ စစ္ ဘက္ ဆိုင္ရာတရားရံုး မ်ား[9] သီးျခား တည္ေထာင္စီရင္ ျခင္းမွာ ဒီမိုကေရ စီႏိုင္ငံႀကီး မ်ား၏ အစဥ္အလာ မဟုတ္ ပါ။ ယခင္ က ျမန္မာ ႏိုင္ငံတြင္ လည္း ၁၉၄၇ ခုနွစ္ ဖြဲ႔စည္းပံု အရ တပ္တြင္း တရားစီရင္ေရး ၌အယူခံ စီရင္ပိုင္ခြင့္ အာ ဏာ အားတရား ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ (အရပ္ သား ျဖစ္သူ) ကသာ က်င့္သံုးခဲ့ သည္။ [10]ကာခ်ဳပ္ ၏ တာ၀န္ မွာ တပ္မေတာ္ ကို စီမံခန္႔ခြဲ ဦးေဆာင္ ရန္သာ ျဖစ္သည္။ တရားစီရင္ ရန္မဟုတ္။ ကာခ်ဳပ္က တရားစီရင္ ေရး အာဏာ က်င့္သံုး ေန သမွ် ကာလ ပတ္လံုး ရဲတပ္ဖြဲ႔ မည္မွ်ပင္ အားေကာင္း ပါေစ ၄င္းကို အေရးယူ ႏိုင္ဘြယ္ မရွိပါ။ ၄င္းက်ဴးလြန္နိုင္ သည့္ ျပစ္မႈမ်ား၊ တာ၀န္ရွိ နိုင္ သည့္ျပစ္ မႈ မ်ားအား စစ္ဘက္ ဆိုင္ရာ တရားရံုး ကို သံုးကာ ဖံုးထား နိုင္၍ ျဖစ္သည္။ ယင္းကိုု ဖ်က္ရန္ လိုသည္။

(၄) တပ္မေတာ္ မွ တိုက္ရိုက္ ေျပာင္းေရႊ ့လာၿပီး ရဲတပ္ဖြဲ႔ အတြင္း ရဲယူနီေဖါင္း ေျပာင္းလဲ ၀တ္ထားေသာ အရာရွိ မွန္ သ မွ်အား တာ၀န္မွ ရပ္ဆိုင္းရ ပါမည္။ အရပ္ သား ဘ၀မွ ရဲသင္တန္း ေက်ာင္းမ်ား ကိုတက္၊ ရဲလုပ္ငန္း မ်ားအား စ နစ္ တက် သင္ၾကား ၿပီး ရဲတာ၀န္ အား ေတာက္ေလွ်ာက္ ထမ္းေဆာင္ လာသူမ်ား ကိုသာ အဆင့္ဆင့္ ရဲတပ္ ဖြဲ႔ အ ႀကီး အကဲမ်ား အျဖစ္အထက္ အျမင့္ဆံုး ပိုင္း အထိ တာ၀န္ ေပးျခင္း သည္သာ အသင့္ျမတ္ ဆံုး ျဖစ္ပါမည္။ ယင္း ကို အာဏာရွင္ စနစ္၏  အုပ္ခ်ဳပ္မႈ ေအာက္မွ ဒီမိုကေရစီ သို႔ေျပာင္းလဲ သြားေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ တိုင္းျပည္ အေဆာက္ အ အံု အေျပာင္း အလဲ[11]လုပ္ ေဆာင္ျခင္း ဟုေခၚ ေလ့ရွိၾက သည္။

(၅) အထက္ပါ အခ်က္သံုး ရပ္ကို ေဖၚေဆာင္ၿပီး ေနာက္တြင္ အစိုးရ နဲ႔ တိုင္းရင္းသား လက္နက္ ကိုင္ အဖြဲ႔ အစည္း မ်ား ညိႇႏိႈင္း ကာ ရဲ အေနျဖင့္ တာ၀န္ ယူမည့္ ပုဂၢိဳလ္မ်ား အား သက္ဆုိင္ရာ တိုင္းရင္း သား ျပည္နယ္ မ်ားရွိ ေဒသဘာသာ စကား ကို တတ္ကြၽမ္း ေသာ ေဒသခံ မ်ား အတြင္းမွ နွစ္ဘက္ သေဘာ တူေရြး ခ်ယ္၊ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ဆိုင္ရာ အတတ္ပ ညာ အကူ အညီကို ႏိုင္ငံ တကာမွ ေတာင္းခံ ေလ့က်င့္ သင္ၾကား ေစၿပီးမွ တာ၀န္ထမ္း ေဆာင္ေစ မည္ဆိုလွ်င္မူ မွ် တ မႈရွိနုိင္ ပါမည္။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို တစံုတရာ ထိေရာက္ စြာ အေထာက္ အကူျပဳႏိုင္ပါမည္။

(၆) ရဲတပ္ဖြဲ႔ တာ၀န္ ထမ္းေဆာင္ ရမည့္ေနရာ အပစ္ရပ္ နယ္ ေျမအတြင္းဟူေသာ ေ၀ါဟာရ မွာ ေ၀၀ါး မႈရွိသည္။ မည္ သည့္ နယ္ေျမမွာ အပစ္ရပ္ နယ္ေျမျ ဖစ္ သည္ကို သတ္မွတ္ရ ခက္ခဲသည္။ တနိုင္ငံလံုး ကို လႊမ္းျခံဳ ကာဥပေဒ စိုးမိုးေရးကို ေဖၚေဆာင္ မည္ဆို ပါက နယ္ေျမကို ခြဲျခား သတ္မွတ္ ရန္မသင့္ပါ။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို အေထာက္ အ ကူျပဳ ေစေရး အတြက္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ အားျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲ ဖြဲ႔စည္း မည္ဆို လွ်င္ ျပည္နယ္ အားလံုး၊ ျပည္ေထာင္ စုႏိုင္ငံ တ၀ွမ္း လံုး တြင္ ေဖၚေဆာင္ ရန္ လိုပါမည္။

(၇) ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္စု တည္ေဆာက္ ပါက ျပည္နယ္ အသီးသီး အား ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ ေပးရပါ မည္။ ျပည္ နယ္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ သည္ျပည္နယ္ အစိုးရ၏ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္တြင္ ရွိရပါ မည္။ ျပည္နယ္ အစိုးရ အားျပည္နယ္ အတြင္းရွိ တိုင္း ရင္းသား လူထုမ်ားက ေရြးခ်ယ္ တင္ေျမႇာက္ခံ ရသူမ်ား ႏွင့္ဖြဲ႔စည္း ရန္ လို ပါမည္။

(၈) တိုင္းရင္း သားျပည္နယ္ မ်ားတြင္ ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခ်ဳပ္ ေရး ရခြင့္ရွိ သည္ကိုလက္ခံမည္ ဆိုလွ်င္ ျမန္မာ နိုင္ငံရဲ တပ္ဖြဲ ့ ကိုုနွစ္ပိုင္း ခြဲရပါမည္။တပိုင္းမွာ ဖက္ဒ ရယ္ ရဲတပ္ ဖြဲ ့ျဖစ္ သည္။ ဖက္ဒရယ္ ျပည္ေထာင္ စု အစိုးရ ၏ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္တြင္ ထားရွိျပီး ျပည္နယ္ တခုမွ အျခား ျပည္နယ္ တခုကို ျဖတ္သန္း ေက်ာ္ လႊား ျဖစ္ပြားနိုင္ သည့္ျပစ္မႈ ၾကီး မ်ား အား အေရးယူ ကိုင္တြယ္ ရန္ျဖစ္သည္။ ေနာက္ တပိုင္းမွာ ျပည္နယ္ ရဲတပ္ဖြဲ ့ျဖစ္သည္။ ျပည္နယ္ အစိုးရ၏ တိုက္ ရိုက္ ကြပ္ကဲမႈ ေအာက္တြင္ ထားရွိျပီး ျပည္နယ္ အတြင္း ျဖစ္ပြား သည့္ ျပစ္မႈ မ်ားကို အေရးယူ ကိုင္တြယ္ ရန္ ျဖစ္သည္။

အထက္ပါ အေျခ အေန (၈) ရပ္ႏွင့္ ျပည့္စံု ပါမွ ရဲတပ္ဖြဲ႔ သည္ တိုင္းရင္းသား ျပည္နယ္မ်ား တြင္ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို စစ္မွန္စြာ အေထာက္ အကူျပဳႏိုင္ ပါမည္။ ထို႔ အျပင္ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အတြက္ ပိုု၍ အေရးႀကီး သည္မွာ တရား စီရင္ ေရး ကျဖစ္ သည္။ ရဲတပ္ဖြဲ႔ မည္မွ်ပင္ ေကာင္းမြန္ ေစဦး လြတ္လပ္ ဘက္မလိုက္ ထက္ျမက္ေသာ တရား စီရင္ေရး မရွိပါက ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အုတ္ ျမစ္ခ်ႏိုင္ ဘြယ္ မရွိပါ။ ႏိုင္ငံ တကာ ေရွ႕ေနအသင္း ခ်ဳပ္[12]မွ ဥပေဒ ပညာ ရွင္မ်ား ျမန္ မာႏိုင္ငံသို႔ လာေရာက္ ေလ့လာၿပီး ေနာက္ လြတ္လပ္သည့္ တရားစီရင္ ေရး ေပၚေပါက္လာ ေစရန္ တရား သူႀကီး မ်ား အားခန္႔ အပ္ျခင္းကို သီးျခား လြတ္လပ္ သည့္ တရားစီရင္ ေရးဆိုင္ရာ ခန္႔အပ္ေရး ေကာ္မရွင္ [13]က လုပ္ေဆာင္သင့္ ေၾကာင္း အၾကံေပး ခဲ့သည္။ ထို႔အျပင္ တရား သူႀကီးမ်ား ၏ ရာထူး ေနရာ တည္ျမဲမႈ [14]ကိုလည္း အာမခံရန္ လိုပါ မည္။ ၁၉၄၇ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၄၃ (၂) ျပဌာန္း ခ်က္ မ်ိဳးျဖင့္ အာမခံ ထား မွသာ တရားသူႀကီး မ်ား လြတ္ လပ္စြာ စီရင္နုိင္ ပါမည္။ [15]သို႔မွသာ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အေျခခံကို တည္ေဆာက္ ႏိုင္ပါမည္။

လြတ္လပ္ ေသာ တရား စီရင္ ေရးဆိုင္ရာ မ်ားသည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စာခ်ဳပ္ႏွင့္ မဆိုင္၊ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒတြင္ ထည့္ သြင္းျပဌာန္း ရမည့္ အရာမ်ား ဟုအ ခ်ိဳ ့ကယူဆႏိုင္ သည္။ ဤသည္ ကို ရွင္းပါမည္။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စာခ်ဳပ္ မ်ား တြင္အေရး အႀကီးဆံုးမ်ား အနက္ တရပ္မွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ငန္းစဥ္ မ်ားကို ေဖၚေ ဆာင္ ေနစဥ္ အတြင္း ပိပကၡ၏ ဘက္နွစ္ ဘက္ထပ္မံ ျပႆနာ ျဖစ္လာပါက အၾကမ္းဘက္ လက္နက္ ကိုင္ တိုက္ပြဲမ်ား ျပန္လည္ မေပၚေပါက္ ေအာင္ မည္ သို႔ ေျဖရွင္း မည္ဟူသည္ ကို ထည့္သြင္း ခ်ဳပ္ဆိုၾက ရသည္။ 

သာဓက အားျဖင့္ ျဗိတိန္ အစိုးရႏွင့္ ေျမာက္ ပိုင္း အိုင္ ယာလန္တို႔ ခ်ဳပ္ဆိုေသာ စာခ်ဳပ္တြင္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ ၏ အခန္း ကကိုထည့္သြင္း ေဖၚျပထား သည္။ ေျမာက္ပိုင္း အိုင္ ယာလန္သည္ ဒီမိုကေရ စီအေျခခံ ေသာ ႏိုင္ငံျဖစ္ သည့္အျပင္ ရဲတပ္ဖြဲ႔ သည္ စစ္တပ္ ၏ထိန္းခ်ဳပ္မႈ ေအာက္ တြင္မ ရွိ၊ ႏိုင္ငံေရး အရ အသံုးခ် ရန္ ရည္မွန္း ခ်က္ႏွင့္တပ္မေတာ္ အရာရွိမ်ား အား တိုက္ရိုက္ ေျပာင္းေရႊ႕ တာ၀န္ေပး ထား ျခင္းလည္း မရွိ၊ရိုးရိုး ရဲ အေနျဖင့္ ဘက္လိုက္မႈ မရွိဘဲ အသက္ေမြး ၀မ္းေၾကာင္း အ ရ [16]တာ၀န္ ထမ္းေဆာင္ ရန္ ေလ့က်င့္ ထားေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ား နွင့္သာ ဖြဲ႔စည္းထား သျဖင့္အေျခခံ အားျဖင့္ သင့္ေလွ်ာ္မႈ ရွိသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။ သို႔ရာ တြင္ျမန္ မာႏိုင္ငံ ရဲတပ္ဖြဲ႔ အေန အထား မွာမူ ယင္းႏွင့္ ေျပာင္းျပန္ ျဖစ္ေနသည္။

ယင္းေျမာက္ ပိုင္း အိုင္ယာလန္ မွာ ပင္ ၿငိမ္းခ်မ္းမႈ ထိန္းသိမ္း ရာတြင္ မူလ ရွိၿပီးေသာ ရဲ၏ အေန အထားကို မလံု ေလာက္ ေသးဟု ယူဆ သျဖင့္ ရဲဲလုပ္ငန္း တိုးတက္ေအာင္ ၾကပ္မတ္ ေပးရန္ ကြ်မ္းက်င္ သူမ်ား (ႏိုင္ငံတကာအပါ အ၀င္)ပါ၀င္ေစ လ်က္ လြတ္လပ္သည့္ ေကာ္မရွင္ တရပ္ ထပ္ဖြဲ႔ေရး ကို စာခ်ဳပ္တြင္ ထည့္သြင္း ခ်ဳပ္ဆိုရ သည္။ [17] ထို႔အျပင္ တည္ရွိၿပီး သားျပစ္မႈ ဆိုင္ရာ တရားမွ် တမႈ [18]ရွာေဖြသည့္ စနစ္ ပိုမိုေကာင္း မြန္ေရး၊ တရား စီရင္ေရး လြတ္ လပ္မႈ ကို ကာကြယ္ႏိုင္ ေရးအတြက္ တရားသူႀကီး မ်ားအား ခန္႔ထား ႏိုင္ေရး စီစဥ္မႈမ်ား [19]ႏွင့္ တရားစြဲ လုပ္ငန္းစဥ္ႏွင့္ ယင္း၏ လြတ္လပ္မႈ ကို ကာကြယ္ ႏိုင္ေရး စီစဥ္မႈမ်ား[20]ကို ထည့္သြင္း ခ်ဳပ္ဆိုခဲ့ရ သည္။ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ၏ ျပစ္မႈဆိုင္ရာ တရား မွ်တမႈရွာေဖြမႈ စနစ္၊ တရားစီရင္ ေရး လြတ္လပ္ မႈႏွင့္ တရားစြဲ အဖြဲ႔တို႔၏ အေျခ အေန မွာရစရာ မရွိေအာင္ ဆိုး၀ါး က်ဆင္း လ်က္ရွိ သည္။ ၂၀၀၈ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒက ပိုဆိုး ေအာင္သာ အုတ္ျမစ္ ခ်ေပး ထားသည္။ သို႔ျဖစ္၍ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စာခ်ဳပ္တြင္ ေျမာက္ပိုင္း အိုင္ယာလန္ ၏ နမူနာကို ယူကာလက္ရွိရဲ တပ္ ဖြဲ ့ အားျပဳျပင္ ဖြဲ ့စည္းျခင္း မရွိဘဲ  အသံုးျပဳနုိင္ ေလာက္သည့္ အေျခအေန မရွိ။

၁၉၉၄ ခုနွစ္တြင္ ေကအိုင္အို နွင့္ အစိုးရ အၾကား အပစ္ရပ္ စာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ခဲ့ရာ ၌ ျပစ္မႈက်ဴး လြန္မႈမ်ား  ျဖစ္ပြား  ပါက နွစ္ဘက္ သေဘာ တူ တည္ေ ဆာက္ ထားေသာ မည္သည့္ ဖြဲ႔စည္းမႈ  ယႏၱယား က မည္သို႔ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္မည္ ဟူသည္ ကိုတိတိ က်က်မ ပါရွိခဲ့။ ညိႇႏိႈင္း ေျဖရွင္း သြားရန္ဟူသည့္ မေရရာ ေသာ ေ၀ါဟာရ သာ ပါခဲ့သည္။[21]သို႔ျဖစ္၍ ၁၉၉၄ ခုနွစ္မွ၂၀၁၁ ခုနွစ္အထိ ၁၇ နွစ္တာ အပစ္ရပ္ခဲ့ သည့္ကာလအ တြင္း ေကအိုင္အို စစ္ သား မ်ား သည္ အစိုးရ စစ္တပ္၏ သတ္ျဖတ္မႈ မ်ားကို အေတာ္ မ်ားမ်ား ခံခဲ့ၾကရ ေသာ္လည္း[22]အပစ္ရပ္ စာခ်ဳပ္ကို ကိုးကား ကိုင္ စြဲ၍ ထိေရာက္စြာ အေရး ယူ ေဆာင္ ရြက္ ႏိုင္ခဲ့ျခင္း မရွိပါ။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ပ်က္သုဥ္းမႈ ကိုေကအိုင္အို သည္ၾကိတ္ ၍ ခံခဲ့ရသည္။ ခုနွစ္ကို ေတာ့ မမွတ္မိ ေတာ့ပါ။ ဒီမိုကရက္ တစ္ ကရင္ ဗုဒဘာသာ တပ္မေတာ္ မွ စစ္သည္ (၆) ဦးကို လည္းျမန္မာ့ တပ္မေတာ္ က သတ္ျဖတ္ခဲ့ ဘူးသည္။ မြန္ျပည္သစ္ ပါတီႏွင့္အျခား အဖြဲ႔အစည္း မ်ားတြင္ လည္းအ လား တူ အေတြ႔ အၾကံဳမ်ား မနည္းလွ။
၁၉၈၉ ခုနွစ္မွ စတင္ကာ န၀တ စစ္အစိုးရ က ေဖၚေဆာင္ခဲ့ သည့္အပစ္ အခတ္ရပ္စဲ ေရးသမိုင္း တြင္ စစ္အစိုးရ က်ဴး လြန္ခဲ့သည့္အရုပ္ဆိုး အက်ည္း အတန္ ဆံုး ႏွင့္ အရက္စက္ ဆံုး ရာဇ၀တ္မႈ ႀကီးမွာ မုန္းကိုးလူသတ္ပြဲ ႀကီးျဖစ္သည္။ ၁၉၈၉ ခုနွစ္ မတ္လ (၁၂) ရက္ေန႔ တြင္ဖုန္က်ားရွင္ ေခါင္းေဆာင္ေသာ ကိုးကန္႔ အဖြဲ႔သည္ ဗကပကို ပုန္ကန္ခြဲ ထြက္ ကာ န၀တစစ္အစိုးရ ႏွင့္ အပစ္ရပ္ခဲ့ သည့္ ပထမဆံုး အဖြဲ႔ႀကီးျဖစ္ သည္။ အဆိုး၀ါး ဆံုးေသာအေတြ႔ အၾကံဳကိုလည္း ပထမ ဆံုး ခံစားခဲ့ရ သည္။

၄င္းအဖြဲ႔လႊမ္းမိုးထား သည့္ ေဒသမွာ ေလာက္ကိုင္၊ ခ်င္းေရႊေဟာ္ တို႔မွေန ၍ မုန္းကိုး အထိက်ယ္ျပန္႔ ၿပီး စစ္အစိုးရ က ရွမ္းျပည္ ေျမာက္ပိုင္း အထူးေဒသ (၁) အျဖစ္ သတ္မွတ္ေပး ခဲ့ သည္။ ၁၉၉၅ ခုနွစ္တြင္ ၄င္းအဖြဲ႔ အတြင္း'ဖုန္' မ်ိဳး ႏြယ္စု က ဖုန္က်ား ရွင္၊ ဖုန္က်ားဖူ၊ ဖုန္တာရွင္း တို႔ ေခါင္းေဆာင္ ေသာအုပ္စုႏွင့္'ရန္' မ်ိဳးႏြယ္ေတြ ထဲက ရန္မိုး လွ်ံ၊ ရန္မိုးအန္း၊ ရန္က်ံဳးေ၀၊ ရန္က်ံဳးစီ တို႔ ေခါင္းေဆာင္ ေသာ အုပ္စုတို႔ ပိပကၡ ျဖစ္ၾကေသာ အခါ ဖုန္က်ားရွင္ အုပ္စုက အသာစီး ရသြားခဲ့ သည္။ ဖုန္ဘက္က ေထာက္ကူ ရင္း စစ္အစိုးရ ၏ 'ဒကစ' စစ္တပ္ႀကီး ေရာက္လာ ေသာအခါ နွစ္ ဘက္ လံုးက လက္ခံခဲ့ ရသည္။ ၂၀၀၀ ခုနွစ္ ေအာက္ တို ဘာလ (၂၄) ရက္ေန႔ တြင္မုန္းကိုး ေခါင္း ေဆာင္မုန္ဆာလ ကို ဖယ္ရွားၿပီး လီနင္မင္ ေခါင္း ေဆာင္သည့္ အုပ္စုက အာဏာ သိမ္းရန္ ၾကိဳးစားေသာ အခါ စစ္အစိုးရ ၏ ျမန္မာ့ တပ္ မေတာ္က ၀င္ေရာက္ တရားစီရင္ ပါေတာ့ သည္။ လီနင္မင္ အပါ အ၀င္ ၄င္း၏ အုပ္စု တခုလံုး လူ ၁၅၀ခန္႔အား 'ေဟ မိုးလံု' ေဒသ တြင္ တခ်ီတည္း အေသ ပစ္သတ္ကာ ရာမ က်င္းႀကီး မ်ား အတြင္း တြင္အစု လိုက္ အျပံဳလိုက္ ျမႇဳပ္နွံ လိုက္သည္ ။ေဒသခံ မ်ားႏွင့္ တရုတ္ ႏြယ္ဖြားမ်ား က 'ဒုတိယ နန္က်င္း လူသတ္ပြဲႀကီး' ဟု ပင္ဆို စမွတ္ျပဳခဲ့သည္။ [23]

ၿငိမ္းခ်မ္း ေရး ျဖစ္စဥ္မ်ား သည္ လူ႔အခြင့္ အေရးကို တိုးျမင့္ ေစရပါ မည္။ ပိုမို၍ ဆုတ္ယုတ္ က် ဆင္းျခင္း မ်ိဳးမျဖစ္ သင့္ပါ။ အပစ္ရပ္ ခဲ့ေသာ တိုင္းရင္း သား စစ္သည္မ်ား ၏ ႏိုင္ငံေရး ရပ္တည္မႈ အားၾကိဳက္ သည္ျဖစ္ေစ၊ မၾကိဳက္ သည္ျဖစ္ ေစ ၄င္းတို႔တြင္ လူ႔အခြင့္ အေရးအရအသက္ရွင္ သန္ပိုင္ခြင့္ [24] ရွိသည္။ ထိုနည္း တူစြာ ျမန္မာ့ တပ္မ ေတာ္ရွိ စစ္သည္ မ်ားတြင္ လည္း အလားတူ အခြင့္ အေရးရွိ သည္။ ဥပေဒ အရ တရား စီရင္မႈျဖင့္ ရုပ္သိမ္းျခင္း မွ တပါး ၄င္းတို႔ ၏ အသက္ရွင္ သန္ပိုင္ ခြင့္ အခြင့္အေရး ကို မည္သူမွ် ရုပ္သိမ္းခြင့္ မရွိ။ အပစ္ရပ္ ထားစဥ္ အတြင္းျဖစ္ ေစကာမူ ပိပကၡျဖစ္ ပြားေန ေသာ ဘက္ တဘက္[25]က ဖမ္းဆီး ရမိထားေသာ အျခားဘက္ တဘက္မွ စစ္ သည္တဦး ၏ အသက္ရွင္ သန္ပိုင္ခြင့္ ကိုရုပ္ သိမ္းျခင္း မွာ လူသားခ်င္း စာနာ ေထာက္ထား သည့္ ႏိုင္ငံတကာ ဥပ ေဒ ျဖစ္သည့္ ဂ်ီနီဗာ ကြန္ဗင္း ရွင္း ပုဒ္မ (၃) အရ စစ္ရာ ဇ၀တ္မႈ က်ဴး လြန္ျခင္း ပင္ျဖစ္ သည္။ [26]အပစ္ရပ္ ထား စဥ္ အတြင္း ျမန္မာ့ တပ္မေတာ္ က တိုင္း ရင္းသား လက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႔အစည္း မ်ားရွိ စစ္သည္မ်ား အား သတ္ျဖတ္ မႈမွန္ သမွ်မွာ စစ္ရာဇ၀တ္ မႈက်ဴး လြန္ျခင္း ျဖစ္သည္။

ၿငိမ္းခ်မ္းေရး စာခ်ဳပ္ သည္ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို မ်က္ ကြယ္ျပဳခြင့္ ေပးထားသည္ သေဘာ တူညီခ်က္ မျဖစ္ သင့္။ဥပ ေဒ စိုးမိုးေရး ကို ခိုင္မာစြာ အုတ္ျမစ္ခ် သည့္ စာ ခ်ဳပ္ ျဖစ္သင့္သည္ ။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ရွိမွ သာ လူ႔အခြင့္ အေရး ကို ခံ စား ခြင့္ ရႏိုင္ေသာ ေၾကာင့္ျဖစ္ သည္။ ႏိုင္ငံ တကာ စံထားခ်က္ မ်ား အေျခခံ အေပၚတြင္ ဥပေဒ အေထာက္ အကူ ျပဳကြန္ ရက္ [27]က လက္ခံထား သည့္ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး အေျခခံ မူနံပါတ္ (၁) မွာ ေအာက္ပါ အတိုင္း ျဖစ္သည္။

ျပစ္မႈက်ဴး လြန္သူကို အေရးယူ အျပစ္ေပးေရး ႏွင့္ ျပစ္မႈ က်ဴးလြန္ခံရ သူ မ်ား တရားမွ်တ မႈရွိေစေရးအနိမ့္ ဆံုး အ ေျခခံမွ ေန၍ လူတိုင္း ဥပေဒ ေရွ႕ေမွာက္ တြင္ တန္းတူေရး ကို က်င့္သံုးျခင္း။

အစိုးရ အဆိုျပဳ စာခ်ဳပ္နိဒါန္းတြင္ ေဖၚျပထား သည့္ အတိတ္ျဖစ္ ရပ္မ်ား အေပၚ တဦးႏွင့္ တဦး အပစ္မတင္ဘဲဟူ ေသာ ေ၀ါဟာ ရသည္ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို လံုး၀ မ်က္ကြယ္ျပဳ ထားျခင္းျဖစ္ သည္။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကိုအဓိက ထား လွ်င္ ျပစ္မႈ က်ဴးလြန္ သူကို ေဖၚထုတ္ အေရးယူ အျပစ္ေပး ရပါမည္။

အေၾကာင္း ေၾကာင္းေၾကာင့္ျပစ္မႈ က်ဴးလြန္သူ ကို ေဖၚထုတ္ အေရးယူ အျပစ္ ေပးျခင္း မျပဳလွ်င္ ပင္ျပစ္မႈ က်ဴးလြန္ ခံရသူမ်ား အတြက္ တရားမွ် တမႈ ရရွိေစရန္ ကုစား နည္းမ်ိဳး စံုျဖင့္ ကုစားေပး ရပါသည္။ က်န္ရစ္သူ မိသားစု အား ေလ်ာ္ ေၾကး ေငြမ်ား ေပးအပ္ျခင္း၊ ဂုဏ္ျပဳ ေက်ာက္စာတိုင္ မ်ားစုိက္ထူ ေပးျခင္း၊ မွတ္ တမ္း စာအုပ္မ်ား ထုတ္ေ၀ျခင္း၊ တိုင္းျပည္ အေဆာက္ အအံုမ်ား ေျပာင္းလဲ ဖြဲ႔စည္းျခင္း [28]စသည္တို႔ ျဖစ္သည္။ အမွန္တရား ေဖၚထုတ္ေရး ႏွင့္ ျပန္လည္ သင့္ျမတ္ေရးေကာ္မရွင္ မ်ား ဖြဲ႔စည္း ေဆာင္ရြက္ျခင္း သည္လည္း နည္းလမ္း တခုျဖစ္သည္။

ိပကၡ ျဖစ္ပြား ခဲ့ေသာ ဘက္နွစ္ ဘက္ ညိႇႏိႈင္း ေဆြးေႏြး ၾကၿပီး ေနာက္ေတာင္ အာဖရိက၊ အင္ဒိုနီးရွား ႏိုင္ငံ အာေခ်း၊ ဆီအာရာ လီယြန္း ႏိုင္ငံ၊ အယ္လ္ ဆာ ေဗးေဒါ၊ ကင္ညာ၊ လုိက္ေဘး ရီးယား၊ ပနားမား၊ ပီရူး၊ အေရွ႕တီေမာ စေသာ ႏိုင္ငံမ်ား တြင္အမွန္ တရားေဖၚထုတ္ ေရးႏွင့္ ျပန္လည္ သင့္ျမတ္ေ ရး ေကာ္မရွင္ မ်ားဖြဲ႔စည္း ေဆာင္ရြက္ ခဲ့ၾကသည္။ ယူဂို ဆလား ဗီယားႏိုင္ငံ ျပိဳကြဲ သြားၿပီးေ နာက္ေပၚေပါက္ လာသည့္ ၆ ႏိုင္ငံလံုး သည္ စုေပါင္းကာ အလား တူ ေကာ္မ ရွင္ မ်ိဳးဖြဲ႔စည္း ရန္ ၾကိဳးပမ္း လ်က္ ရွိၾကသည္။ ယင္း သို ့ေဆာင္ရြက္မႈ မ်ားမွာ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို တနည္း တဖံု အ ေထာက္ အကူျပဳေစ ပါသည္။ ျမန္ မာနိုင္ငံ တြင္ အစိုးရ အဆိုျပဳ စာခ်ဳပ္အတိတ္ က လူ႔အခြင့္ အေရး ခ်ိဳးေဖါက္ က်ဴး လြန္ ခံခဲ့ရ သူမ်ား တရား မွ်တမႈခံစားႏိုင္ ေရး အတြက္ အေရးယူ ေဆာင္ရြက္ ရန္ မည္သို႔မွ် ေဖၚျပ မထားျခင္း မွာလူ သား စိတ္ကင္း မဲ့ရာ ေရာက္သည္။ ဥပေဒ စိုးမိုးေရး ကို လည္းလံုး၀ မ်က္ကြယ္ျပဳ ထားျခင္း ျဖစ္သည္။

အစိုးရ အဆိုျပဳ စာခ်ဳပ္တြင္ စာခ်ဳပ္ လက္မွတ္ေရး ထိုးျပီးသည့္ ေန့မွစ၍ ေဖၚေဆာင္ မည့္ ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္ မ်ား အေပၚ ၾကီးၾကပ္ ရန္ ေသာ္လည္း ေကာင္း၊ ဘက္ နွစ္ ဘက္ အတြင္းျပန္ လည္ျဖစ္ပြား ေပၚေပါက္နုိင္ မည့္ ျပသနာမ်ား၊ အ ၾကမ္း ဘက္ပိ ပကၡမ်ား အား စနစ္တက် ေျဖရွင္း ေဆာင္ရြက္ နိုင္ရန္ေသာ္ လည္း ေကာင္းေဖၚျပ ထားခ်က္ မ်ား မွာ အား နည္းလြန္း လွသည္။ [29]စင္စစ္ အားျဖင့္ ေယဘုယ် ဆန္လြန္းေသာ နိုင္ငံေရး ေဆြးေႏြး ပြဲ ဟူသည့္ ေ၀ါဟာရ [30]မွ လြဲ၍ တိက် သည့္ ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္ မ်ားပင္ စိုးစဥ္းမွ် မေတြ ့၇။ ၂၀၀၈ဖြဲ ့စည္းပံု ေအာက္သို ့ျပန္လည္ ဆြဲ သြင္း ထား[31]သည့္ အျပင္ နိုင္ငံ တကာ၏ အခန္း ကကို ထည့္သြင္းျခင္း လံုး၀မရွိ။ ျပသနာ မ်ားကို ျငိမ္းခ်မ္း စြာ ေျဖ ရွင္း နိုင္ရန္ စစ္မီးမ်ား ျပန္လည္ မေတာက္ ေလာင္ေစရန္ နွင့္လူ ့အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈ မ်ားအား ရပ္ဆိုင္းနိုင္ ရန္ နိုင္ ငံ တကာ၏ ၾကီးၾကပ္ မႈကို ဖိတ္ေခၚသင့္သည္။

ကင္ညာ နိုင္ငံ အတြင္း၌ ပဋိပကၡ မ်ား ျဖစ္ပြား ခဲ့ေသာ အခါ ရက္ သတၱပတ္ အခ်ိဳ႕အတြင္းမွာ အာဖရိက သမဂၢ ဥကၠဌဂြ်န္ကူး ဖူး သည္ ကင္ညာ နိုင္ငံသို႕ ေရာက္ရွိ ကာ ၀င္ေရာက္ေဆာင ္ရြက္နိုင္ခဲ့ သည္။ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ပြားျပီး ရက္ သတၱ ပတ္ အခ်ိဳ႕မွ် အၾကာမွာ ပင္၂၀၀၈ ခုနွစ္ဇန္န၀ါရီလ ၂၂ ရက္ေန႕၌ ကုလ သမဂၢ အ တြင္း ေရးမူးခ်ဳပ္ ေဟာင္း ကိုဖီအာနန္ ကမစ္ရွင္ တခုကို ေခါင္းေဆာင္ ၍ ေရာက္ရွိ လာခဲ့သည္။ ေဖေဖၚ၀ါရီ လ ၂၈ရက္ေန႕တြင္ အာဏာ ခြဲေ၀ ေရး သေဘာတူ ညီခ်က္ကို လက္မွတ္ေရး ထိုးနိုင္ ခဲ့ၾက သည္။ မတ္လ ၆ရက္ေန့တြင္ ဥပေဒ ထြက္လာ သည္။ [32]ပဋိပကၡ မ်ားျငိမ္သြားခဲ့ သည္။ ညွိနိုင္း ေစ႕စပ္ သူမ်ား အိမ္ျပန္ သြားခဲ့သည္။ အာဖရိက သမဂၢ၏ ၾကား၀င္ၾကိဳး ပမ္းမႈ ေအာင္ျမင္ သည့္ အေနအထား သို႕ေရာက္သြား ခဲ့သည္။နိုင္ငံ တကာက သံတမန္ေရး အရ ၀င္ေ ရာက္ ေျဖရွင္း ေဆာင္ရြက္ ေပးမႈကို လက္ခံ ျခင္းမွာမည္မွ် ထိေရာက္ ေၾကာင္း သာဓက ျဖစ္သည္။

ကင္ညာ နိုင္ငံ၏ျငိမ္းခ်မ္း ေရး ညွိနိုင္းမႈ ျဖစ္စဥ္ အတြင္း ရရွိခဲ့သည့္ စံနမူနာယူထိုက္ ေသာသေဘာ တူညီခ်က္ မ်ား မွာ ပဋိပကၡ မ်ား ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားခဲ့ သည္ ကိုေဖၚထုတ္စံု စမ္းစစ္ေဆး ရန္၊ ေရြးေကာက္ ပြဲျဖစ္စဥ္မ်ား ကိုျပန္လည္ သံုး သပ္ရန္ နွင့္ လူထုအ တြင္း အမွန္ တရား၊ တရားမွ် တမႈ နွင့္ျပန္လည္ သင့္ျမတ္ေရး လုပ္ငန္း မ်ားေဖၚ ေဆာင္ရန္ စသည္တို႕ အတြက္ ေကာ္မရွင္ မ်ားအသီးသီး ဖြဲ႕စည္း ေပးနိုင္ ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။

အင္ဒိုနီး ရွားနိုင္ငံအာေခ်း ျငိမ္းခ်မ္း ေရး ျဖစ္စဥ္တြင္ အီးယူနွင့္ အာဆီယံ တို ့သည္ ၾကီးၾကပ္မႈ အခန္း က႑တြင္ ပါ ၀င္ခဲ့ၾကျပီး မည္သို ့မည္ပံု ၾကီးၾကပ္ မည္ကို စာခ်ဳပ္ ၌အေသးစိပ္ စာနွစ္ မ်က္နွာ ခန့္မွ် ထည့္သြင္း ခ်ဳပ္ ဆိုခဲ့ သည္ ။[33] ဆီအာရာ လီယြန္း သေဘာတူ စာခ်ဳပ္တြင္ ပူးတြဲ ၾကီးၾကပ္ေရး ေကာ္မတီ ကို အေနာက္ အာဖရိက ၁၅ နိုင္ငံ ပါ၀င္ဖြဲ့ စည္းထား သည့္ ECOWAS[34]က ဥကၠဌ တာ၀န္ ယူမႈ ေအာက္တြင္ ဖြဲ ့စည္းျပီး၊ နိုင္ငံ တကာ၏ ပါ၀င္ပတ္ သက္မႈ ကိုေတာင္းခံ ေၾကာင္းနွင့္ ဤျငိမ္းခ်မ္း ေရးစာခ်ဳပ္အား  ဘက္နွစ္ဘက္ သေဘာ ရိုးနွင့္ခိုင္ က်ည္စြာ ေဖၚ ေဆာင္ရာ တြင္ ကုလသ မဂၢ၊ အာဖရ ိက သမဂၢ OAU နွင့္ ECOWAS တို့က ကိုယ္က်င့္ သိကၡာအရ အာမခံသူ မ်ား အေနျဖင့္ တာ၀န္ယူ ေၾကာင္း စသည္တုိ ့ကိုေဖၚျပခဲ့သည္။[35]


[1] Law Enforcement Institutions [2] StateInstitutions [3]ရဲတပ္ဖြဲ ့နွင့္ စပ္လွ်ဥ္း၍ ၂၀၁၃နုိ၀ဘၤာလ ၂၁ ရက္ ေန ့တြင္ေဟာင္ေကာင္တကၠသိုလ္ ဥပေဒ ပညာဌာနမွ ပါေမာကၡ ဆိုင္မြန္ယန္း (ဥပေဒ အေထာက္ အကူျပဳ ကြန္ရက္ LAN ၏ နိုင္ငံ တကာ အၾကံေပး ဘုတ္အဖြဲ ့၀င္) ေပးပို့ေသာ မွတ္ခ်က္။ “The police force is responsible for law enforcements inaccordance with international human rights standards.”
[4] မဂ်ာဆိုုင္း အိန္အမႈ၊ ၂၀၁၂ ခုနွစ္ စက္တဘၤာလ (၁၃) ရက္ေန ့တြင္ေျမာက္ပိုင္း တိုင္း လက္ေအာက္ခံ ဟုိပင္ အေျခစိုက္ တပ္ရင္း(၃၈၉) ကဖားကန့္ျမိဳ့ ဆြတ္ ငုိင္ယန္ ေက်းရြာ အတြင္းသို့ ၀င္ေရာက္ ပစ္ခတ္သျဖင့္ အသက္(၁၄)နွစ္အရြယ္ ကိုးတန္း ေက်ာင္းသူ ကခ်င္ အမ်ိဳး သမီးကေလး မဂ်ာဆိုင္း အိန္ကြယ္လြန္ သြား ခဲ့။ အသိ သက္ေသမ်ား တရြာ လံုးတြင္ရွိ။ ရဲတပ္ဖြဲ ့ကမည္ သည့္အေရးယူ မႈမွ် မလုပ္ခဲ့။ သူမ၏ ဖခင္ကလူ ့အခြင့္ အေရးေကာ္ မရွင္ သို့ တိုင္ၾကား ေသာအခါ မမွန္မကန္ တိုင္ၾကားသည္ဟု စစ္တပ္ကျပန္လည္ အမႈဖြင့္၊ ရဲတပ္ဖြဲ ့က တိုင္ခ်က္ ကိုလက္ခံ၊ ဖခင္ ဦးဘရန္ ေရွာင္မွာဖားကန္ ့ျမိဳ ့ နယ္ တရားရံုး တြင္ ယခုတိုင္ အမႈရင္ ဆိုင္ေနရ။
[5] Civilian Supremacy [6] Neutrality ofpolice [7]၂၀၀၈ ခုနွစ္ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒ အခန္း ၆ ပုဒ္မ ၂၉၃ အရ စစ္ဘက္ ဆိုင္ရာတရားရံုး မ်ားဖြဲ ့စည္း ထားျခင္း၊ပုဒ္မ ၃၄၃ စစ္ဘက္ဆိုင္ ရာ တရား စီရင္ေရး တြင္တပ္မေတာ္ ကာ ကြယ္ေရး ဦးစီးခ်ဳပ္ ၏ အဆံုး အျဖတ္သည္ အၿပီးအျပတ္ ျဖစ္သည္။ဟုျပဌာန္း ထားျခင္း။
[8] Courts-Martial [9] Military Tribunals [10]၁၉၅၉ ခုနွစ္ တပ္မေတာ္ အက္ဥပေဒ အခဏ္း (၁၇) ပုဒ္မ (၂၁၁) စစ္ ဘက္ အယူခံ တရားရံုးဖြဲ ့စည္းျခင္း” “စစ္ဘက္ ဆိုင္ရာ အယူခံ ရံုးတရံုး ရွိရမည္။ ထိုစစ္ဘက္ ဆိုင္ရာ အယူခံ ရံုး ၏ တရား သူၾကီးမ်ား သည္ ေအာက္ပါ အတိုင္း ျဖစ္ရမည္။ (က) နိုင္ငံေတာ္ တရား ၀န္ၾကီး ခ်ဳပ္က ဤကိစၥ အလို့ ငွာ တရား လႊတ္ေတာ္ ၀န္ၾကီးမ်ား ထဲမွ အခါအား ေလ်ာ္စြာ ေရြးခ်ယ္ေသာ တရားလႊတ္ ေတာ္တရား ၀န္ၾကီးမ်ား၊(ခ) နိုင္ ငံေတာ္ တရား ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ က ဤကိစၥ အလို့ငွာ တပ္မေတာ္ ရွိ ဒုတိယ ဗိုလ္မႈးၾကီး ေအာက္ အဆင့္ မနိမ့္ေသာ အရာရွိမ်ား ထဲမွ အခါအားေလ်ာ္စြာ ေရြးခ်ယ္ေသာ အရာရွိမ်ား၊(ဂ) အစိုးရ ၀န္ထမ္း မဟုတ္သည့္ ဥပေဒ ကၽြမ္းက်င္ သူမ်ားထဲမွ နိုင္ငံေတာ္ တရား ၀န္ၾကီးခ်ဳပ္ က ခန္ ့အပ္သူမ်ား၊
[11] Institutional Reform [12] International Bar Association [13] Judicial Appointments Commission [14] Judicial tenure [15]၁၉၄၇ ဖြဲ ့စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၄၃ (၂) ထင္ရွား သည္ဟုဆံုးျဖတ္ျပီး သည့္ အက်င့္ စာရိတၱ ပ်က္ျပားမႈ ေၾကာင့္ျဖစ္ ေစ၊ မစြမး္မ ေဆာင္နိုင္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေစ၊ ထုိအေၾကာင္း တခုခုေၾကာင့္ မွတ ပါး တရား ၀န္ၾကီးကိုရာထူးမွ မထုတ္ပယ္ရ။
[16] Professional [17]The UK Government and theNorthern Ireland Agreement: Policing and Justice; P. 26[18]Criminal Justice [19] The arrangements for making appointments to thejudiciary and magistracy, and safeguards for protecting their independence;  [20]The arrangements for the organisation and supervision of the prosecutionprocess, and for safeguarding its independence; 

[21]၁၉၉၄ ခုနွစ္ ေဖေဖၚ ၀ါရီလ ၂၄ ရက္။နိုင္ငံေတာ္ ျငိမ္၀ပ္ပိ ျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရး အဖြဲ ့၏ ကိုယ္စား လွယ္ အဖြဲ ့နွင့္ ေကအုိင္အို ကိုယ္စားလွယ္အဖြဲ ့တို ့၏ နွစ္ဦး နွစ္ဘက္ နားလည္ သေဘာ တူညီခ်က္မ်ား

   
အပုဒ္ (၄) (ည)။ေကအုိင္အို တပ္ဖြဲ ့မ်ားအေျချပဳ တပ္စြဲသည့္ ေနရာ ေဒသမ်ား နွင့္ စပ္လွ်ဥ္း၍ ေသာ္လည္း ေကာင္း၊အျခားရွင္းလင္းရန္လိုအပ္သည့္ ကိစၥရပ္ တခုခု ေပၚေပါက္ လာလွ်င္ေသာ္ လည္း ေကာင္း နွစ္ဦး နွစ္ဘက္ အတူ တကြ ကြင္းဆင္း ေလ့လာျပီး ေဆြးေႏြး ညိႇႏိႈင္းေျဖရွင္း သြားရန္

[22]၁၉၉၆ ခုနွစ္တြင္ ဖါးကန့္ခရိုင္ ေကအိုင္ေအ တပ္ရင္း ၆ မွ တပ္ဖြဲ ့၀င္သံုး ဦးအား အစိုးရ တပ္က ဖမ္းဆီး သတ္ ျဖတ္။၂၀၀၁ ခုနွစ္တြင္ ရွမ္းျပည္ ေျမာက္ပိုင္း ကြတ္ခိုင္ ခရိုင္ ဂ်ာအိန္ပါ ေက်းရြာေကအိုင္ေအ တပ္ရင္း ၉ နယ္ေျမွ စိုက္ပ်ိဳး ေရးျခံကို အစိုးရ တပ္က၀င္ေရာက္ စီးနင္းျပီး တပ္ဖြဲ ့၀င္ ၁၄ ဦးအား သတ္ျဖတ္။၂၀၀၆ ခုနွစ္တြင္ မူဆယ္- နမ့္ခမ္း လမ္းေပၚ ရွိ နမ့္ျမဲေက်း ရြာေကအိုင္ေအ တပ္ခြဲမွ တပ္ဖြဲ ့၀င္ ၉ ဦးအား အစိုးရ တပ္က၀င္ေရာက္ စီးနင္း သတ္ ျဖတ္။

[23]မ်ိဳးေဇ ေရးသား သည့္ ေဆာင္းပါး၊ စစ္မွန္တဲ့ ျငိမ္းခ်မ္းေရး ဟာ အေပါင္း လကၡဏာ၊ အတု အေယာင္ျငိမ္း ခ်မ္း ေရး ကေတာ့ အနုတ္ လကၡဏာ၃၁-၈-၀၉

[24] The Right to Life [25]Party in the armed conflict  [26] Legal Comment made by Dr. David Fisher, Professor of International Law,Faculty of Law, Stockholm University, Sweden. He is also a member of theInternational Advisory Board to the Legal Aid Network (LAN):“Under common Article 3(1) of the Geneva Conventions, persons taking no activepart in the hostilities, including members of the armed forces who have laiddown their arms and those placed hors de combat by, forexample, detention are entitled to be treated humanely.“Violence to life and person, in particular murder of all kinds” is prohibitedunder the Article. It would not seem to matter that the killings of the warprisoners have taken place while a cease-fire agreement was in force. In otherwords, the mere existence of such an agreement would not remove the killingsfrom the context of the armed conflict. In fact, the very fact that thekillings took place indicates that the conflict is still in existence (andthus that Article 3 is applicable). In summary, the acts in question may verywell constitute war crimes, i.e., breaches of international humanitarian lawunder Article 3.”

[27] Legal Aid Network [28] Institutional Reform [29] Comment made by Dr Venkat Iyer, theUK-based Law Commissioner for Northern Ireland and member of InternationalAdvisory Board to the Legal Aid Network (LAN) on January 2, 2014: Among the issues that have noteither featured in the agreement or have not been sufficiently fleshed out aretwo very important ones:
(a) details of how theimplementation of the agreement is to be monitored/enforced; and
(b) an arbitration clause forthe resolution of disputes that may arise.

[30]အစိုးရအဆိုျပဳစာခ်ဳပ္ အခန္း (၉) အပုဒ္ (၁၅)[31]အစိုးရအဆိုျပဳစာခ်ဳပ္ အခန္း(၈) အပုဒ္၁၂ (ဂ) နွင့္ ၁၃။[32] Kenya National Accord and Reconciliation Bill 2008 https://drive.google.com/file/d/0BzC8VZhwp11AaHFlYk1hbDFod1hYRkYxRzYzQk84bHhrU2d3/edit?usp=sharing[33] Indonesia Aceh Agreement, P. 5-7: https://drive.google.com/file/d/0BzC8VZhwp11AXzd6cVQ1Yk1kZFNmX3BjajFobTRRdm13RW5V/edit?usp=sharing[34] The Economic Community Of West African States (ECOWAS) [35] Sierra Leone Agreement, P. 17: 

No comments:

Post a Comment

Comment မ်ားကုိ စီစစ္ျပီး တင္ေပးပါမည္။ မုိက္ရုိင္းေသာ၊ လူသားမဆန္ေသာ Commet မ်ား တင္မေပးပါ။